नेपालको सेयर बजार: बढ्दो आकर्षण, ७० लाखभन्दा बढी लगानीकर्ताको सहभागीता

काठमाडौं —नेपालको सेयर                                                                                                                                                                           बजार हाल देशको आर्थिक                                                                                                                                                                 गतिविधिमा एक महत्वपूर्ण                                                                                                                                                                    अंगको रूपमा                      स्थापित भएको छ। व्यवसायी, आम जनता र युवा पुस्ताबीच सेयर बजारप्रतिको चासो                             रूपमा बढिरहेको छ। हालसम्म झण्डै ७१ लाखले सेयर बजारमा लगानी            गरिसकेका छन्, जसमध्ये १५ देखि १८ लाख लगानीकर्ता सक्रिय रूपमा कारोबार                                          गरिरहेका छन्।

सेयर बजारको सुरुदेखि अहिलेको अवस्था

नेपालमा सेयर बजारको औपचारिक यात्रा सन् १९७६ मा सुरु भएको हो, जब सरकारले नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (NEPSE) को स्थापना गर्‍यो। सुरुमा केही सीमित कम्पनीहरू (जस्तै बैंक र जलविद्युत) का सेयरहरू मात्रै कारोबारमा सहभागी थिए। आज भने २७२ भन्दा बढी कम्पनीहरू नेप्सेमा सूचीबद्ध छन्, जसमा बैंक तथा वित्तीय संस्था, जलविद्युत, होटल, सूचना प्रविधि र अन्य सेवा क्षेत्रका कम्पनीहरू छन्।

बजारका दुई प्रमुख खण्ड

नेपालको सेयर बजार दुई खण्डमा विभाजित छ:

1. प्राथमिक बजार – जहाँ कम्पनीहरूले पहिलो पटक सेयर (IPO वा राइट सेयर) जारी गर्छन्।

2. दोस्रो बजार – जहाँ पहिले जारी भएका सेयरहरू किनबेच हुन्छन्।

लगानीकर्ताले कारोबार गर्न खाता खोल्नुपर्छ — बैंक खाता, डिम्याट खाता (DP), र ट्रेडिङ खाता (TMS)। आजको दिनमा कारोबार पूरै अनलाइन प्रणालीमार्फत सञ्चालन हुन्छ।

मुख्य संकेतक र सूचकहरू

• NEPSE Index: सेयर बजारको समग्र स्थिति देखाउने सूचक

• EPS (Earnings Per Share): कम्पनीले एक सेयरबाट आर्जन गरेको नाफा

• NPL (Non-Performing Loan): कम्पनीको कर्जा जोखिम मापन गर्ने मापदण्ड

• Bonus Share: लगानीकर्तालाई कम्पनीले वितरण गर्ने लाभांशको एक रूप

बजारमा जोखिम र अवसर

नेपालको सेयर बजार हाल करिब ५१ खर्ब रुपैयाँ बराबरको पूँजी संलग्न रहेको बजार हो। सानो लगानीबाट दीर्घकालीन आम्दानी सम्भव भए पनि लगानी गर्दा सावधानी आवश्यक हुन्छ। कम्पनीको वित्तीय स्थिति, नाफा, कर्जा जोखिम, र विगतको लाभांश इतिहास जस्ता पक्षहरूको अध्ययन गरी सेयर खरिद गर्दा घाटाको जोखिम कम गर्न सकिन्छ।

भविष्यको बाटो

सेयर बजार प्रविधिमा आधारित हुँदै जाँदा कारोबार थप पारदर्शी र सुरक्षित बन्दै गएको छ। नियामक निकायले लगानीकर्ताको सुरक्षाका लागि विभिन्न नियम, कर प्रणाली, र अनिवार्य रिपोर्टिङ व्यवस्था लागू गरेको छ।

भविष्यमा नेपालको सेयर बजार अझ संरचित, प्रविधि-सक्षम र लगानीमैत्री प्रणालीमा रुपान्तरण हुँदै जाने प्रष्ट संकेत देखिन्छ।